عقل ( رسول باطنى ) ، اگر مكلّف مخالفت كند ، معذور نبوده و معاقب خواهد بود . ( * ) تقرير شيخ از آيهء شريفه به چه نحو است ؟ لفظ را بر ظاهرش حمل نموده و عموم آن را به غير مستقلات تخصيص زده . ( * ) چرا رسول را اعم از ظاهرى و باطنى نگرفت ؟ چون‌كه در مستقلات عقليه ، حكم عقل معتبر بوده و حجّت است ، در نتيجه مؤاخذه و عقاب بر مخالفت آن متوقف بر ورود بيان نقلى نيست . ( * ) با توجه به مطلب فوق حاصل مطلب در ( يخصّص العموم به غير المستقلّات ) چيست ؟ اين است كه بعث رسول عبارت است از بيان نقلى ظاهر آيه تعميم داشته و معناى آن اين‌چنين مىشود كه ما پيش از بيان نقلى و اقامهء دليل شرعى كسى را بر اثر مخالفتش در احكام مؤاخذه و عقاب نمىكنيم . در نتيجه : لازم مىداند كه عموم آيه را به غير مستقلات اختصاص داده و بگويد : عقاب تنها در احكام نقلى و غير مستقلّات عقليّه است و لكن در مستقلات عقليّه چون احكام عقلى حجّت مىباشند ، مخالفت با آنها ، پيش از ورود بيان نقلى نيز موجب ثبوت عقاب مىگردد . ( * ) مراد از عبارت ( او يلتزم بوجوب التأكيد . . . . الخ ) چيست ؟ عطف است به يخصّص العموم ، بدين معنا كه يا آيه را به غير مستقلات تخصيص زده ، چنان‌كه گذشت و يا آيهء شريفه به عموم خود باقى بوده و در تمام احكام به لزوم ورود دليل نقلى ملتزم مىشويم ، چه احكام نقلى و چه احكام عقلى چه در مستقلات عقليّه و چه در غير مستقلّات . ( * ) غرض از مطلب فوق چيست ؟ اين است كه قبل از اعلام شارع مخالفت با حكم واقعى عقاب‌آور نيست ، تا آنجا كه در مخالفت با مستقلّات عقليّه هم گفته مىشود كه اگرچه عقل خود دليلى معتبر است ، ولى مع ذلك تا زمانى كه شارع آن را با دليل شرعى تأكيد نفرموده ، مخالفتش موجب عقاب نمىشود . ( * ) پس مراد از عبارت ( و فيه انّ ظاهرها الاخبار بوقوع . . . الخ ) چيست ؟ اشكال شيخ است در استدلال حضرات به آيهء شريفه كه حاصل فرموده‌اش اين است كه آيه شريفه از ما نحن فيه و مسئله مورد بحث اجنبى است ، چرا كه : مورد بحث ما ، عذاب اخروى است كه در نتيجه ارتكاب به مشتبه مطرح است ، و حال آنكه مورد آيه عذاب دنيوى و بلايايى است كه بر امّت‌هاى گذشته نازل شده است ، يعنى آيهء شريفه به قرينهء فعل ماضى ( ما كنّا ) ، در مقام اخبار از اين مطلب است كه :